W dniach 8, 9 i 10 października 2026 roku Ciechanów i Opinogóra gościły uczestników XXXI Ciechanowskiej Jesieni Poezji. W programie tegorocznej edycji znalazły się spotkania z pisarzami, warsztaty literackie dla młodzieży, prezentacje poezji, dyskusje oraz wydarzenia poświęcone twórczości Roberta Bartołda i Zygmunta Krasińskiego. Trzydniowe spotkanie zakończyło się w Opinogórze, gdzie odbyło się rozstrzygnięcie VII Ogólnopolskiego Konkursu Poetyckiego „O Laur Zygmunta z Opinogóry” oraz wręczenie Medalu Zygmunta Krasińskiego.
Organizatorem XXXI Ciechanowskiej Jesieni Poezji był Związek Literatów na Mazowszu. Współorganizatorami wydarzenia byli Miejska Biblioteka Publiczna w Ciechanowie, Park Kultury Młyn, Muzeum Romantyzmu w Opinogórze oraz Muzeum Szlachty Mazowieckiej w Ciechanowie. Wśród partnerów znaleźli się Miasto Ciechanów, CEDROB, Bemowiacy, Powiat Ciechanowski, Samorząd Województwa Mazowieckiego oraz Hotel Ciechanów. Patronat medialny sprawowali Radio WNET, Agencja Informacyjna, Katolickie Radio Diecezji Płockiej, Tygodnik „Czas Ciechanowa”, portal ciech24.pl oraz PULS Ciechanowa.
Dzień 1. – 8.10.2026 r. (czwartek) – Ciechanów
Tegoroczną Jesień Poezji rozpoczęto 8 października w Ciechanowie. Pierwszego dnia uczestnicy wzięli udział w mszy świętej w kościele farnym, a wieczorem w Hotelu Ciechanów zaplanowano panel poetów zagranicznych poświęcony roli i znaczeniu poezji w ich krajach. Dyskusję prowadził dr Dariusz Lebioda z Bydgoszczy.
W dyskusji uczestniczyli poeci, pisarze i badacze literatury związani z Tunezją, Stanami Zjednoczonymi, Irakiem, Hiszpanią, Niemcami, Polską i Ukrainą. Rozmawiano o miejscu poezji we współczesnym społeczeństwie, jej wpływie na kształtowanie tożsamości narodowej, przemiany polityczne i społeczne oraz zachowanie pamięci historycznej. Przywołano między innymi znaczenie twórczości poetyckiej w walce Tunezyjczyków o niepodległość, wielowiekowe tradycje literackie Iraku oraz rozwój współczesnej poezji hiszpańskiej. Poruszono również temat twórczości palestyńskiej, w której szczególne miejsce zajmują doświadczenia wygnania i utraty ojczyzny. Uczestnicy zastanawiali się nad rolą poezji w świecie zdominowanym przez rozwój technologii, cyfryzację i zmieniające się sposoby komunikacji. Mówiono także o recepcji polskiej literatury w Stanach Zjednoczonych, dwujęzycznej twórczości polsko-niemieckiej oraz przemianach literatury ukraińskiej po odzyskaniu niepodległości i w obliczu rosyjskiej agresji. Wystąpienia dotyczyły również znaczenia poezji jako formy sprzeciwu wobec przemocy, narzędzia wyrażania osobistych doświadczeń oraz sposobu budowania porozumienia między kulturami.
Dzień 2. – 09.10.2026 r. (piątek) – Ciechanów
W piątek, 9 października, w Miejskiej Bibliotece Publicznej w Ciechanowie odbyła się oficjalna inauguracja XXXI Ciechanowskiej Jesieni Poezji. Zgromadzonych powitała dyrektor MBP Alicja Wodzyńska, nawiązując do jesiennej aury i atmosfery literackiego spotkania. „Dzisiaj prawdziwa jesień, już nie ta piękna polska złota. Dała nam się trochę we znaki, ale to jest ważne, żeby ogrzewać się przy blasku kominka i cieple poezji” – mówiła. Następnie głos zabrała dr Teresa Kaczorowska, prezes Związku Literatów na Mazowszu, która podsumowała czwartkowy panel międzynarodowy oraz powitała poetów, pisarzy i badaczy literatury przybyłych z Polski i zagranicy. Poinformowała również o zmianach w programie festiwalu. Ze względu na wprowadzenie nauczania zdalnego w ciechanowskich szkołach większość zaplanowanych spotkań autorskich z młodzieżą nie mogła się odbyć. Organizatorzy ubolewali nad tą sytuacją, podkreślając, jak ważny dla twórców jest bezpośredni kontakt z młodymi czytelnikami.
W miejsce odwołanych wydarzeń zorganizowano warsztaty literackie dla uczestników festiwalu, które poprowadził prof. Piotr Muldner-Nieckowski. Poeta, pisarz i lekarz poświęcił swoje wystąpienie współczesnej sytuacji poezji, zasadom tworzenia wierszy oraz odpowiedzialności krytyków literackich. Zwracał uwagę na bogactwo języka polskiego, znaczenie autentyczności i konieczność zachowania równowagi między emocjami a intelektem. „Wiersz fruwa na dwóch skrzydłach: emocji i intelektualności” – podkreślał, wyjaśniając, że oba te elementy powinny wzajemnie się uzupełniać. Zachęcał również poetów do pozostawiania czytelnikom przestrzeni na własną interpretację: „Wiersz niechaj będzie niedosłowny, niedomówiony, otwarty. Daj czytelnikowi jego szansę”. Radził ponadto, aby nie prezentować utworów bezpośrednio po ich napisaniu, lecz wracać do nich po pewnym czasie, kiedy łatwiej dostrzec niedoskonałości. „Nigdy nie czytaj wiersza w dniu, w którym go napisałeś. Daj odstęp temu wierszowi, jakiś miesięczny, dwumiesięczny. Wtedy zobaczysz jego błędy” – przekonywał. W części poświęconej krytyce literackiej mówił o potrzebie rzetelnego poznania recenzowanego dzieła, niezależności ocen oraz odpowiedniego przygotowania merytorycznego.
Po zakończeniu warsztatów rozpoczęła się dyskusja, podczas której uczestnicy poruszyli między innymi temat cenzury i inwigilacji środowiska literackiego w okresie PRL, konsekwencji zaangażowania pisarzy w działalność opozycyjną oraz doświadczeń emigracyjnych. Rozmawiano również o współczesnych rozwiązaniach poetyckich, znaczeniu polskiej twórczości na tle literatury światowej i sytuacji finansowej kultury. Spotkanie zakończyło się podziękowaniami dla uczestników oraz zaproszeniem na kolejne wydarzenia festiwalu.
Kolejnym punktem XXXI Ciechanowskiej Jesieni Poezji była promocja 28. numeru „Ciechanowskich Zeszytów Literackich”, która odbyła się na Zamku Książąt Mazowieckich w Ciechanowie. Spotkanie poprowadził dr Piotr Kaszubowski, redaktor wydawnictwa i wiceprezes Związku Literatów na Mazowszu. Zgromadzonych powitała dr Teresa Kaczorowska, zwracając uwagę na związek miejsca spotkania z bohaterem najnowszego rocznika, Robertem Bartołdem. Wśród uczestników znaleźli się poeci, pisarze i badacze literatury z Polski i zagranicy, przedstawiciele lokalnych instytucji kultury, mieszkańcy Ciechanowa oraz krewni Roberta Bartołda. Piotr Kaszubowski przybliżył sylwetkę urodzonego w 1906 roku ciechanowskiego publicysty, krajoznawcy, przewodnika turystycznego i społecznego opiekuna zamku. Przypomniał jego działalność na rzecz popularyzowania historii regionu, związki z Opinogórą i Gołotczyzną oraz znajomość z Aleksandrem Świętochowskim. „Jego zasługi dla Ciechanowa i ziemi ciechanowskiej są niebagatelne, można powiedzieć, historyczne” – podkreślił.
Szczególną uwagę poświęcił publikacjom krajoznawczym Bartołda, w tym wydanemu w 1974 roku przewodnikowi po ziemi ciechanowskiej. Przedstawił również historię wcześniejszych opracowań turystycznych dotyczących regionu, a następnie omówił foldery autorstwa Bartołda, poświęcone między innymi Opinogórze, Gołotczyźnie, Sońskowi, Ciechanowowi i Krasnemu. Wspomniał przy tym o swoim zainteresowaniu dawnymi przewodnikami, które rozpoczęło się jeszcze w dzieciństwie, oraz wieloletnich poszukiwaniach publikacji ciechanowskiego regionalisty. „Przewodnik Roberta Bartołda był wówczas obiektem mojego pożądania, niestety nigdzie nie można go było już kupić” – opowiadał. Ostatecznie po latach udało mu się zdobyć poszukiwany egzemplarz. „To było naprawdę znakomicie opracowane wydawnictwo. Opisywało wiele miejscowości, nie tylko z samego powiatu ciechanowskiego. Zawierało również informacje praktyczne, dotyczące na przykład stacji benzynowych, restauracji, barów czy ośrodków zdrowia” – mówił, wskazując na szczegółowość i wartość opracowania. Przypomniał również istniejące w Ciechanowie formy upamiętnienia Roberta Bartołda, w tym tablice pamiątkowe, ulicę jego imienia i ławeczkę przy ulicy Warszawskiej.
Wspomniał także o obrazie „Ciechanowskie Quo Vadis” Krzysztofa Miecznikowskiego, na którym przedstawiono postać regionalisty. „Ławeczka ta będzie przypominała o Robercie Bartołdzie, piewcy ziemi ciechanowskiej, nie tylko tym, którzy go znali osobiście, lecz także młodszym pokoleniom mieszkańców” – zaznaczył.
W dalszej części spotkania Piotr Kaszubowski szczegółowo przedstawił zawartość najnowszego rocznika. Pierwszy rozdział, poświęcony Robertowi Bartołdowi, obejmował między innymi osobiste wspomnienia Ewy Stangrodzkiej, poetki i przewodniczki turystycznej, wiersz Anny Humieckiej napisany ku pamięci regionalisty oraz cztery wybrane artykuły jego autorstwa. Kolejnym omawianym działem była „Literatura i historia”, wprowadzona do wydawnictwa po zmianie redaktora. Jednym z zamieszczonych w nim tekstów były wspomnienia Kazimierza Czajki dotyczące służby wojskowej, przygotowane do publikacji przez jego córkę, prof. Annę Czajkę-Cunico. Zaproszona do zabrania głosu badaczka opowiedziała o ojcu, ciechanowskim lekarzu dentyście, jego zaangażowaniu społecznym oraz znaczeniu zachowywania osobistych świadectw historii.
Prowadzący przedstawił także artykuły historyczne, opracowanie dotyczące leksykografa Grzegorza Knapskiego, wybór wierszy o. Czesława Załogi, pasjonisty zamordowanego w obozie w Działdowie, oraz twórczość członków Związku Literatów na Mazowszu. Zachęcał autorów do prezentowania utworów, podkreślając, że „to, co zostanie na papierze, to jedno, ale także interpretacja słowna jest też bardzo ważna”. W kolejnych częściach spotkania uczestnicy odczytywali swoje wiersze, dzielili się wspomnieniami i opowiadali o publikacjach zamieszczonych w roczniku.
Przedstawiono również twórczość poetów zagranicznych, prace laureatów konkursów literackich, recenzje książek, teksty wspomnieniowe oraz kronikę działalności Związku Literatów na Mazowszu. W trakcie spotkania zaprezentowano także niewielką wystawę dokumentów, fotografii i dawnych wydawnictw związanych z Robertem Bartołdem, przygotowaną dzięki materiałom udostępnionym przez jego rodzinę i Powiatową Bibliotekę Publiczną w Ciechanowie. Podczas uroczystości osobom związanym z powstaniem publikacji wręczono egzemplarze autorskie. Po zakończeniu promocji uczestnicy wybrali się na ulicę Warszawską, gdzie wykonali pamiątkową fotografię przy ławeczce Roberta Bartołda.
Wieczorem uczestnicy XXXI Ciechanowskiej Jesieni Poezji spotkali się w Parku Kultury Młyn przy ulicy Nadrzecznej na tradycyjnej Nocy Poetów, połączonej z promocją almanachu poetyckiego „Powiew Jesieni”. Teresa Kaczorowska, prezes Związku Literatów na Mazowszu, podziękowała dyrektor Parku Kultury Młyn Emilii Olszewskiej za udostępnienie przestrzeni i współpracę przy organizacji wydarzenia.
Powitała również przybyłych gości, wśród których znaleźli się poseł na Sejm RP Anna Cicholska oraz ks. Zbigniew Adamkowski. Spotkanie prowadziły Teresa Kaczorowska i Karolina Salwa, która przedstawiała uczestników także w języku angielskim oraz interpretowała wybrane utwory poetyckie. Karolina Salwa jest aktorką występującą w teatrze, filmie i telewizji, zarówno w języku polskim, jak i angielskim. Jest członkinią Związku Artystów Scen Polskich (ZASP). Ukończyła kulturoznawstwo i studia teatralne na Uniwersytecie Kardynała Stefana Wyszyńskiego w Warszawie, a następnie rozpoczęła profesjonalną naukę aktorstwa w Nowym Jorku. Uczyła się tam pracy nad sceną i aktorstwa filmowego w HB Studio, uzyskała dyplom konserwatorium w Stella Adler Studio of Acting (2017–2019), a w latach 2023–2024 ukończyła Extension Drama Program w The Juilliard School. Na scenie wystąpiła m.in. w spektaklach „Spinning into Butter”, „The Fifth of July” oraz „Trzy siostry” Czechowa w nowojorskich produkcjach, a także w „Projekcie Bobkowski” w Polskim Instytucie Teatralnym. Na ekranie zagrała w serialach „Zaginieni” i „Na sygnale” (TVP) oraz w filmie „Unwanted”, a w filmie „Not Now” użyczyła głosu narratorki. Muzycznym rozpoczęciem wieczoru był występ Konstancji Molewskiej, która przy akompaniamencie Dominika Molewskiego wykonała utwór „Warszawo ma”.
Następnie Teresa Kaczorowska przedstawiła okoliczności powstania almanachu „Powiew Jesieni”, zawierającego wiersze napisane przez uczestników jubileuszowej XXX Ciechanowskiej Jesieni Poezji w 2025 roku. „W ubiegłym roku mieliśmy XXX jubileuszową Jesień Poezji i powstało ponad 40 wierszy. Ja je zebrałam, opracowałam i przygotowałam książkę poetycką. Poeci napisali 45 utworów, a było tych poetów 19” – wyjaśniła. Podczas promocji zaprezentowano utwory kolejnych autorów, których nazwiska zamieszczono w publikacji w porządku alfabetycznym. Wiersze odczytywali zarówno sami twórcy, jak i Karolina Salwa, która przedstawiała poezję osób nieobecnych na spotkaniu. Publiczność wysłuchała między innymi utworów Hassana Abdullaha z Nowego Jorku, Juliusza Erazma Bolka z Warszawy, Renaty Buczyńskiej z Działdowa, Ireny Duchowskiej z Litwy, Stanisława Lorczaka z Sokołowa Podlaskiego, Wiktora Golubskiego z Ciechanowa, Anny Humięckiej, Teresy Kaczorowskiej, Zofii Kamoli, Ewy Krysiewicz, Dariusza Tomasza Lebiody, Wiesława Janusza Mikulskiego, Barbary Orlowski, Wiesławy Palewskiej-Sowińskiej, Barbary Sitek-Wyrembek, Ireny Szymańskiej oraz Agnieszki Zięby-Dąbrowskiej. Prezentowane wiersze nawiązywały do Ciechanowa, Opinogóry, postaci Zygmunta Krasińskiego, spotkań literackich i wspomnień z poprzedniej edycji festiwalu. Nie zabrakło również osobistych refleksji, odniesień do historii oraz tematów związanych z pamięcią i przemijaniem. Autorom obecnym na sali wręczano egzemplarze autorskie. Teresa Kaczorowska podziękowała także osobom zaangażowanym w przygotowanie wydawnictwa, w tym korektorkom Barbarze Kiliańczyk i Ewie Krysiewicz. Szczególne podziękowania skierowano do absolwentów klasy technikum elektrycznego z rocznika 1999 Zespołu Szkół nr 1 im. gen. Józefa Bema w Ciechanowie, którzy wsparli finansowo wydanie almanachu. Obecni na spotkaniu przedstawiciele tej grupy również otrzymali egzemplarze publikacji.
Głos zabrała poseł Anna Cicholska, która wyraziła uznanie dla działalności stowarzyszenia i jego prezes. „Jestem po prostu dumna z was, bo Związek Literatów na Mazowszu jest nie tylko w Ciechanowie, nie tylko na Mazowszu. Państwo doskonale wiedzą, że nie tylko w Polsce, w Europie, ale i na całym świecie jest słynny. Ja bywam też na spotkaniach Tereski w Warszawie i jest bardzo wysoko oceniana. Z tego jestem bardzo dumna i cieszę się, że mamy ciechanowiankę, która tak daleko zaszła” – powiedziała parlamentarzystka. Swoimi refleksjami podzielił się również Wiesław Janusz Mikulski, który podziękował Teresie Kaczorowskiej i członkom zarządu za wieloletnią współpracę oraz zainteresowanie jego twórczością. „Ja w ogóle podziwiam cały ten Związek Literatów na Mazowszu, bo nie wiem, czy taki drugi jest w Polsce. Tak prężny, choć liczebnie może nienadzwyczajny, ale to nie chodzi o ilość członków” – zaznaczył. Wspomniał także o osobistym udziale przedstawicieli stowarzyszenia w obchodach jubileuszu jego 30-lecia pracy twórczej. „I właśnie tak się zadzierzgują znajomości, kontakty literackie” – podkreślił, zwracając uwagę na znaczenie bezpośrednich relacji między pisarzami.
Po zakończeniu prezentacji almanachu Teresa Kaczorowska ponownie zaprosiła do występu Konstancję i Dominika Molewskich. Artyści wykonali jeszcze dwa utwory: „Ogrzej mnie” do słów Wojciecha Młynarskiego oraz „Bóg mi odmówił tej anielskiej miary…” do słów Zygmunta Krasińskiego.
Dzień 3. – 10.10.2026 r. (sobota) – Opinogóra
Ostatni dzień XXXI Ciechanowskiej Jesieni Poezji rozpoczął się od wyjazdu uczestników do Opinogóry. Po zwiedzeniu Muzeum Romantyzmu poeci i zaproszeni goście złożyli kwiaty na grobach Zygmunta Krasińskiego oraz wieloletniego dyrektora muzeum, kustosza Janusza Królika i jego żony Bożeny. Następnie w Oranżerii odbyło się XVIII Spotkanie z Literaturą w Opinogórze, którego gościem był prof. Stefan Chwin. Zgromadzonych powitała dyrektor Muzeum Romantyzmu Monika Salamon-Miłoboszewska, która nawiązała do wydarzeń z 10 sierpnia 2026 roku, kiedy przez Opinogórę przeszła gwałtowna nawałnica, powodując rozległe zniszczenia w zabytkowym parku. „10 sierpnia świat dla nas zmienił się na zawsze. Muzeum Romantyzmu zostało dotknięte skutkami nawałnicy, która znacząco zniszczyła nasz drzewostan. Przez ponad miesiąc, a w zasadzie praktycznie dwa miesiące, muzeum było zamknięte dla zwiedzających i był to dla nas czas najtrudniejszy. Czas sprzątania, zabezpieczania terenu i przywracania go dla zwiedzających” – mówiła dyrektor. Wyjaśniła, że według informacji przekazanych przez obserwatorów burz nad Opinogórą przeszła superkomórka burzowa, której towarzyszył wiatr osiągający prędkość około 140 km/h. Podkreśliła, że choć muzeum ponownie przyjmuje gości, usuwanie skutków żywiołu i odbudowa krajobrazu parku będą trwały jeszcze przez wiele lat. „Jedyne, co możemy, to teraz walczyć ze skutkami i przywracać Opinogórę dla zwiedzających. Ale miejmy nadzieję, że Opinogóra była piękna i zostanie piękna, może trochę inaczej” – zaznaczyła. Powitała również obecnego na spotkaniu Romana Kochanowicza, wieloletniego dyrektora placówki, a obecnie przewodniczącego Rady Muzeum.
Prowadząca wydarzenie dr Teresa Kaczorowska, prezes Związku Literatów na Mazowszu, podziękowała za możliwość zorganizowania spotkania w muzeum po niemal dwumiesięcznej przerwie w jego działalności. „Widzicie Państwo, że to jest historyczna chwila, bo to jest pierwsza impreza po prawie dwumiesięcznym zamknięciu muzeum” – podkreśliła. Przypomniała następnie historię Spotkań z Literaturą w Opinogórze, organizowanych od 16 października 2008 roku z inicjatywy ówczesnego dyrektora Romana Kochanowicza, który powierzył jej prowadzenie cyklu i samodzielny dobór zapraszanych pisarzy. Jak wyjaśniła, przedsięwzięcie od początku miało służyć popularyzowaniu literatury wśród mieszkańców regionu, nauczycieli, uczniów i studentów.
Początkowo spotkania odbywały się raz na kwartał, natomiast od kilku lat organizowane są corocznie w ramach Ciechanowskiej Jesieni Poezji. „Weszliśmy w tym roku w czwartą dekadę naszego dorocznego święta poezji na ziemi ciechanowskiej. Stałym punktem są Spotkania z Literaturą w Opinogórze. Te spotkania zainicjował dawny dyrektor Roman Kochanowicz, a gośćmi do tej pory była właściwie czołówka literatury polskiej” – mówiła Teresa Kaczorowska. Wśród dotychczasowych uczestników cyklu wymieniła między innymi Joannę Siedlecką, Ernesta Brylla, Ryszarda Krynickiego, Julię Hartwig, Adama Zagajewskiego, Antoniego Liberę, Bohdana Urbankowskiego, Wacława Cholewińskiego, Dariusza Tomasza Lebiodę i Eustachego Rylskiego. Zwróciła także uwagę na szczególny charakter miejsca spotkań, przypominając, że odbywają się one w dawnych dobrach rodu Krasińskich, gdzie wychowywał się, przebywał i tworzył Zygmunt Krasiński, jeden z trzech polskich wieszczów narodowych. Tegorocznego gościa, prof. Stefana Chwina, przedstawiła jako pisarza, eseistę, krytyka literackiego, historyka literatury i wykładowcę akademickiego związanego z Uniwersytetem Gdańskim. Przypomniała, że jest autorem licznych powieści i opracowań naukowych, w tym nagrodzonego Paszportem „Polityki” „Hanemanna”, „Esther”, „Złotego pelikana”, „Doliny Radości” oraz „Panny Ferbelin”.
Wspomniała również o jego zainteresowaniach badawczych obejmujących romantyzm i jego wpływ na literaturę współczesną, a także o licznych wyróżnieniach, wśród których znalazły się Nagroda Literacka Gdynia, Nagroda Naukowa Miasta Gdańska im. Jana Heweliusza oraz Złoty Medal „Zasłużony Kulturze Gloria Artis”.
Po przedstawieniu sylwetki prof. Stefana Chwina rozpoczęła się rozmowa, którą poprowadziła dr Teresa Kaczorowska. Jednym z głównych tematów spotkania była twórczość pisarza i szczególne miejsce, jakie zajmuje w niej Gdańsk. Prowadząca pytała o jego przywiązanie do rodzinnego miasta, obecność jego historii i architektury w powieściach oraz odbiór książek przez czytelników zagranicznych. Stefan Chwin opowiadał między innymi o zainteresowaniu niemieckojęzycznych odbiorców jego twórczością, które nie zawsze pokrywało się z jego własnymi przewidywaniami. Wspomniał również o satysfakcji związanej z ukazaniem się jednej z książek w wydaniu przeznaczonym dla szerokiego grona czytelników.
Ważną część rozmowy poświęcono romantyzmowi, którym pisarz zajmował się przez wiele lat jako historyk literatury. Dyskutowano o wpływie tej epoki na współczesnych twórców, religijności romantyków oraz obecnych w ich dziełach rozważaniach filozoficznych. W związku z miejscem spotkania szczególną uwagę zwrócono na Zygmunta Krasińskiego, jego historiozofię i stosunek do wiary. Chwin podkreślał, że religijność polskich romantyków nie zawsze odpowiadała zasadom ortodoksyjnego myślenia, a ich twórczość zawierała również pytania i wątpliwości dotyczące Boga oraz sensu historii. Kolejnym zagadnieniem były prowadzone przez profesora badania nad samobójstwem jako motywem obecnym w literaturze, sztuce i kulturze XIX wieku. Pisarz opowiedział o osobistych doświadczeniach, które wpłynęły na jego zainteresowanie tym problemem, oraz o pracy nad powieścią „Hanemann”, powstającą w okresie, gdy prowadził wykłady poświęcone romantycznym autorom podejmującym temat samobójstwa. Rozmawiano także o jego książkach naukowych, przedstawieniach samobójstwa w malarstwie oraz idei poświęcenia życia dla innych, szczególnie silnie obecnej w polskiej kulturze okresu zaborów. „Kult poświęcenia był jednym z podstawowych kultów polskiej kultury XIX wieku, co wynikało z naszej sytuacji historycznej. Po drugie, był to kult przygotowujący nas jako jednostki na najwyższe poświęcenia. Kultura nasza, literatura, malarstwo przygotowywały nas od dziecka do tego, żeby być zdolnymi do poświęcenia” – wyjaśniał profesor.
W dalszej części spotkania Teresa Kaczorowska zwróciła uwagę na bogactwo języka i szczegółowość opisów w jego powieściach, pytając o sposób pracy nad tekstem. Chwin opowiadał o przywiązaniu do tradycyjnych narzędzi pisarskich, zwłaszcza miękkiego ołówka i pióra, oraz o różnicach między pisaniem odręcznym a pracą na komputerze. Wspomniał również o wieloletnim przygotowywaniu publikacji naukowych, przywołując swoją najnowszą książkę poświęconą Gombrowiczowi, której początki sięgały tekstów napisanych kilkadziesiąt lat wcześniej. Prowadząca zapytała także o rolę żony pisarza, Krystyny Chwin, w jego życiu i działalności literackiej, przypominając jej zaangażowanie w redagowanie książek, korektę i działalność wydawniczą. Pod koniec spotkania do rozmowy włączyli się uczestnicy zgromadzeni w Oranżerii. Prof. Anna Czajka przedstawiła swoje refleksje na temat polskiego mesjanizmu romantycznego, jego znaczenia dla zbiorowej świadomości oraz możliwości odczytywania tego dziedzictwa w wymiarze międzynarodowym. Dyskusja objęła również wpływ romantyzmu na późniejsze przemiany społeczne i emancypacyjne, a także przemiany religijności.
Na zakończenie Teresa Kaczorowska podziękowała Stefanowi Chwinowi za udział w XVIII Spotkaniu z Literaturą w Opinogórze, przypominając, że do jego przyjazdu doszło dzięki wcześniejszemu spotkaniu podczas Międzynarodowych Targów Książki w Warszawie. Uczestnicy mieli również możliwość zakupu książek pisarza i uzyskania autografu.
Po przerwie, w Oranżerii Muzeum Romantyzmu w Opinogórze odbyło się rozstrzygnięcie VII Ogólnopolskiego Konkursu Poetyckiego „O Laur Zygmunta z Opinogóry”, zorganizowanego przez Związek Literatów na Mazowszu pod patronatem prezydenta Ciechanowa. Do tegorocznej edycji zgłoszono 51 zestawów wierszy nadesłanych przez młodych autorów w wieku od 14 do 21 lat z różnych regionów Polski, w tym z Mazowsza i Ciechanowa. Wszystkie prace spełniły wymagania formalne i zostały ocenione przez jury w składzie: prof. Piotr Muldner-Nieckowski, przewodniczący, dr Dariusz Tomasz Lebioda oraz Ewa Krysiewicz, pełniąca funkcję sekretarza. Wyniki konkursu przedstawił prof. Piotr Muldner-Nieckowski, który odczytał protokół jury i kolejno zapraszał laureatów do odebrania nagród. Pierwsze miejsce i nagrodę w wysokości 700 zł zdobył 16-letni Adrian Ćwiękała z Jabłonki w województwie podkarpackim. Drugie miejsce, premiowane kwotą 500 zł, zajął 17-letni Adrian Smosarski z Ciechanowa, natomiast trzecią nagrodę w wysokości 400 zł przyznano 16-letniemu Alenowi Sargsyanowi z Jamielnika w powiecie działdowskim. Dwa równorzędne wyróżnienia, każde o wartości 200 zł, otrzymali 17-letni Grzegorz Sobkiewicz z Agatówki w województwie podkarpackim oraz 18-letnia Daria Walusiak z Zielonej Góry. Jury przyznało również dwie nagrody specjalne. Za wiersz poświęcony Ciechanowowi uhonorowano 19-letnią Dominikę Julię Pocheć z Ciechanowa, a za utwór inspirowany postacią Zygmunta Krasińskiego dodatkową nagrodę otrzymał Adrian Ćwiękała. Każde z tych wyróżnień miało wartość 500 zł. Laureaci prezentowali swoje nagrodzone wiersze, a następnie odbierali nagrody i gratulacje.
W protokole jury podkreślono znaczenie przedsięwzięcia dla popularyzacji poezji i historii regionu. „Jurorzy gratulują zarówno nagrodzonym uczestnikom, jak i organizatorom konkursu, podkreślając, że odgrywa on dużą rolę w przypomnieniu i krzewieniu twórczości trzeciego wieszcza Zygmunta Krasińskiego oraz jego rodzinnej ziemi romantycznej, a także kultury literackiej Ziemi Ciechanowskiej. Cieszy również szeroki rezonans konkursu w całym kraju oraz coraz liczniejsze grono uczestników z Mazowsza i Ciechanowa” – podsumował prof. Muldner-Nieckowski. Po wręczeniu nagród wykonano wspólną fotografię laureatów i organizatorów.
Kolejnym punktem programu była uroczystość nadania Medalu Zygmunta Krasińskiego prof. Jarosławowi Ławskiemu z Uniwersytetu w Białymstoku. Honorowe wyróżnienie ustanowiono w 2019 roku, w 160. rocznicę śmierci Zygmunta Krasińskiego, z inicjatywy polskich środowisk literackich. Przyznawane jest za wybitne osiągnięcia artystyczne, naukowe i kulturalne, a jego wręczenie odbywa się podczas kolejnych edycji Ciechanowskiej Jesieni Poezji w Opinogórze. Dr Teresa Kaczorowska, przewodnicząca Kapituły Medalu, przypomniała historię wyróżnienia oraz dotychczasowych laureatów, wśród których znaleźli się między innymi prof. Zbigniew Sudolski, Roman Kochanowicz, Bohdan Urbankowski, Waldemar Łysiak, prof. Bogusław Dopart, prof. Mirosław Strzyżewski, dr Hatif Janabi i prof. Arkadiusz Bagłajewski. Sylwetkę tegorocznego laureata przedstawił prof. Bogusław Dopart, który omówił jego dorobek naukowy i działalność na rzecz rozwoju badań literackich. Prof. Jarosław Ławski jest literaturoznawcą, edytorem i organizatorem życia naukowego, związanym z Uniwersytetem w Białymstoku.
W swojej pracy badawczej zajmuje się przede wszystkim literaturą romantyczną, historią idei oraz związkami literatury z kulturą i geopolityką. Jest autorem licznych monografii i opracowań poświęconych między innymi twórczości Adama Mickiewicza, Juliusza Słowackiego, Zygmunta Krasińskiego i Czesława Miłosza. Od 2007 roku kieruje serią naukową „Czarny Romantyzm”, w której ukazało się ponad 70 tomów. Był również organizatorem wielu konferencji naukowych oraz współredaktorem wydanej w 2019 roku publikacji „Krasiński. Żywioły kultury, żywioły natury”. Podczas uroczystości zaprezentowano także jego najnowszą książkę „Literatura i geopolityka. Eseje”. O osiągnięciach laureata mówił również dr Hatif Janabi, podkreślając jego umiejętność łączenia analiz literackich z szerokimi kontekstami kulturowymi, historycznymi i geopolitycznymi. Medal wręczyli obecni na uroczystości członkowie Kapituły: dr Teresa Kaczorowska, dr Dariusz Tomasz Lebioda, Roman Kochanowicz, prof. Bogusław Dopart i dr Hatif Janabi. Odbierając wyróżnienie, prof. Jarosław Ławski podziękował za docenienie jego działalności naukowej i przyznał, że uroczystość była dla niego szczególnie poruszającym doświadczeniem. „Czuję się jednak zaambarasowany tą sytuacją. Ilekolwiek książek by się nie napisało, ilekolwiek by się nie zrobiło, czuję się poruszony i wzruszony. Ja w Opinogórze byłem po raz pierwszy w takich latach, które się nazywa cielęcymi. Dziś powracam tutaj jak do pewnego źródła. Byłem w miejscach związanych z Mickiewiczem, ze Słowackim. Dziś docieram do Opinogóry już jako człowiek świadomy znaczenia tego miejsca” – mówił. Z humorem odniósł się również do przedstawionej wcześniej obszernej charakterystyki swoich osiągnięć. „Przedstawiono mnie tutaj niemal jako istotę nadludzką albo cyborga” – zauważył, podkreślając, że za jego dorobkiem stoją lata pracy, współpraca z innymi badaczami oraz inspiracje płynące z literatury i historii. Następnie opowiedział o działalności wydawniczej, w szczególności o serii „Czarny Romantyzm”, której jest redaktorem naczelnym. „Od 2007 roku jestem redaktorem naczelnym naukowej serii «Czarny Romantyzm», w której ukazało się już ponad 70 tomów poświęconych wyobraźni romantycznej. Także tomy o Krasińskim. Jeden z pierwszych tomów, który się w tej serii ukazał, to był «Agaj-Han» w opracowaniu doktora Zbigniewa Suszczyńskiego, nieżyjącego już. Ale też nie ma praktycznie roku, w którym nie ukazałaby się monografia zbiorowa zawierająca jakiś tekst czy teksty o Krasińskim” – wyjaśniał.
Profesor wspomniał także o znaczeniu swoich nauczycieli akademickich, w tym prof. Haliny Krukowskiej, której wyraził szczególną wdzięczność za wpływ na jego rozwój naukowy. Kończąc wystąpienie, zadeklarował: „Będę wracał częściej do Opinogóry. Dziękuję Państwu”. Na zakończenie Teresa Kaczorowska podziękowała laureatowi i przypomniała, że kolejne Medale Zygmunta Krasińskiego będą wręczane wybitnym badaczom i artystom podczas następnych edycji Ciechanowskiej Jesieni Poezji.
Po uroczystości wręczenia Medalu Zygmunta Krasińskiego odbył się panel dyskusyjny zatytułowany „Zygmunt Krasiński z Opinogórą w środku świata. Jako nomada”, który poprowadził prof. Bogusław Dopart z Uniwersytetu Jagiellońskiego. W rozmowie uczestniczyli prof. Jarosław Ławski, dr Hatif Janabi, dr Teresa Kaczorowska, dr Dariusz Tomasz Lebioda oraz Roman Kochanowicz. Dyskusję poświęcono licznym podróżom Zygmunta Krasińskiego, ich przyczynom oraz wpływowi na jego życie osobiste i twórczość. Rozważano, czy poetę, który znaczną część życia spędził poza rodzinnymi stronami, można określić mianem nomady. Przywoływano jego pobyty w różnych częściach Europy, podróże związane z edukacją, leczeniem i sytuacją rodzinną, a także relacje z najbliższymi. Poruszono również zagadnienia emigracji, wygnania i dobrowolnego podróżowania, zastanawiając się nad różnicami między nimi.
Ważnym tematem była rola podróży w kształtowaniu romantycznej wyobraźni oraz ich znaczenie dla twórczości literackiej. Szczególną uwagę poświęcono Opinogórze jako miejscu związanemu z dzieciństwem Krasińskiego, jego rodziną i poczuciem przynależności. Podkreślano, że mimo wieloletnich pobytów za granicą poeta zachowywał silną więź z rodzinnymi stronami. Uczestnicy przedstawiali różne interpretacje jego nomadyzmu, rozpatrując go zarówno w wymiarze geograficznym, jak i egzystencjalnym oraz artystycznym. W trakcie dyskusji przywoływano również fragmenty utworów i korespondencji Krasińskiego oraz porównywano jego doświadczenia z losami innych romantyków. Panel zakończył się podziękowaniami prof. Bogusława Doparta dla rozmówców i publiczności.
Następnie w Oranżerii odbył się koncert fortepianowy dr. Aresa Chadżinikolau, pianisty, kompozytora i poety związanego z Poznaniem. Artysta, będący synem pochodzącego z Grecji pisarza i poety Nikosa Chadżinikolaua, kontynuował w ten sposób rodzinne związki z Opinogórą, którą jego ojciec wielokrotnie odwiedzał. Ares Chadżinikolau jest autorem ponad 30 książek i twórcą około 30 albumów muzycznych, a także wieloletnim wykładowcą Akademii Muzycznej im. Ignacego Jana Paderewskiego w Poznaniu. Jego występ stanowił ostatni artystyczny punkt trzydniowego wydarzenia. Na zakończenie XXXI Ciechanowskiej Jesieni Poezji podziękowano organizatorom, współorganizatorom i partnerom przedsięwzięcia.
Artykuł, zdjęcia: Ciech24.pl